"Boetseren met menselijk vlees", omschrijft Antoon Versteegde de interactieve creatieve sessies die hij begeleidt in het bedrijfsleven. Onder de naam Art Works And More richt Antoon Versteegde zich op het bedrijfsleven en werkt daarbij samen met een 'wild verbond van beeldende kunstenaars'. Bamboestiek heet zijn kunstvorm om met vergankelijk lichtgewicht materiaal een blijvende indruk en herinnering achter de laten.

"Kunstenaars kijken op een eigenzinnige wijze tegen het bedrijfsleven aan. Als wij één dag met een team bezig zijn, brengt dat een regelrechte cultuurshock teweeg.
Wij laten mensen in creatieve trajecten dingen doen waarvan ze totaal geen idee hadden dat ze dat konden. Het resultaat is een team dat een gezamenlijke prestatie heeft geleverd en daardoor een saamhorigheid heeft ontwikkelt. Dit soort creatieve sessies kun je inzetten voor teambuilding, maar is ook uitermate doeltreffend voor ontwikkeling van corporate indentity of bij kick off meetings. Kunst heeft een belangrijke meerwaarde in allerlei processen. Of het nu gaat om een geplande nieuwbouw, een reclamecampagne, een productinnovatie, een reorganisatie of fusie. Vaak heb je in deze situaties teams van deskundigen die het roerend met elkaar eens zijn of die er nog meer gelijkgezinden bijhalen om hun gelijk bevestigd te krijgen. Ik noem dat tunneldenken. Het is een soort machogedrag waarbij de uitkomst van tevoren al vast staat en er nauwelijks ruimte is voor alternatieven. Als in je in deze processen kunstenaars betrekt, krijg je mensen die onbevangen tegen de situatie aankijken en vaak met verfrissende ideeën komen. Of het nu een kunstschilder is, een dichter of een beeldhouwer, allemaal hebben ze mogelijke creatieve inbreng en kunnen door hun mening te geven een ander licht op de zaak werpen. Die mening is kwalitatief zeker niet minder dan die van de 'deskundige'. Vanuit de maan bekeken zijn we immers allemaal even klein", stelt Antoon Versteegde.

De creatieve blik in een dergelijke sessie werkt als een katalysator en doorbreekt de vastgeroeste denkstramienen. Volgens Versteegde neemt de behoefte aan creativiteit in het bedrijfsleven toe. "Als je in deze tijd van automatisering en techniek zelf niet creatief bent, blijft er weinig meer van je over. Onze samenleving wordt steeds multicultureler en daarom moet je openstaan voor nieuwe culturen. Als mens, maar ook als bedrijf, moet je onthechten van je vaste normen- en waardepatronen om de aansluiting te blijven houden. Pan-Europese bedrijven en multinationals met vestigingen in alle uithoeken van de wereld zullen moeten openstaan voor nieuwe culturen om überhaupt een gezamenlijke bedrijfscultuur, corporate culture, te kunnen krijgen. Ook als je wilt zaken doen met buitenlandse bedrijven zul je nieuwe cultuur en normen moet aanleren. Vroeger volgde je, als je zaken wilde gaan doen in het buitenland, een cursus bij het Tropeninstituut om de zeden en gewoonten van het land te leren kennen. De wereldcultuur bestaat al, maar veel mensen moeten nog leren open te staan voor nieuwe dingen."
In tegenstelling tot monumentale kunstuitingen met een statisch karakter, gelooft Versteegde eerder in de vergankelijke kunst waarbij vooral de indruk en de herinnering centraal staan. "Bloemen zijn ook vergankelijk en als wij bijvoorbeeld projecten uitvoeren in kantoorgebouwen dan hoeft dat niet voor de eeuwigheid te zijn. Je moet flexibel kunnen zijn en ook kunstbeleving is niet iets statisch."
Antoon Versteegde heeft inmiddels de nodige ervaring met grootschalige, interactieve projecten en het materiaal bamboe dat hij doorgaans gebruikt is daarbij uitermate succesvol gebleken. Ook de door hem ontwikkelde bouwtechniek, bamboestiek, waarbij de stokken aaneengeknoopt worden met elastiek, is makkelijk over te dragen op mensen die spontaan willen meewerken. Zo realiseerde hij ondermeer kunstprojecten in Frankrijk (1989), Zwitserland (1992), België (1996), Denemarken (1997), Duitsland (1997), Engeland (1999), Joegoslavië (2002) en op tal van plaatsen in Nederland. De beelden en installaties van Versteegde zijn meestal tijdelijk en inmiddels dus verdwenen. De 'makers' kunnen hun kunstwerk nog wel op internet op speciale pagina's bekijken als ze daar behoefte aan hebben en dan de herinnering aan dat ene geweldige moment weer opfrissen. Antoon Versteegde licht zijn visie toe: "Vooral het nabeeld is van blijvende waarde. De gedachte aan wat voorbij is en het voorstellingsvermogen om je het beeld van het project waarbij je betrokken bent geweest te herinneren. Je krijgt een soort collectief geheugen, een cultureel erfgoed dat in de herinnering blijft bestaan. Uit dit soort 'gemeenschappelijkheden' ontstaan een bedrijfscultuur en een teamgeest."

Hij vervolgt: "In onze creatieve sessies komen mensen binnen met sjieke pakken aan en allemaal hebben ze een masker op dat al jaren niet meer af is geweest. Een paar uur later heeft iedereen dat masker afgegooid en ontdekt men op een creatieve manier alternatieve oplossingen. Ik heb ooit eens een sessie meegemaakt waarbij de parallel werd getrokken tussen de taalverwante woorden 'managen' en 'paarden mennen'. Managers moesten leren een rijtuig te besturen en werden getraind om te leren luisteren naar paarden en op de juiste toon met hen te spreken. Later zag je op TV een parodie op deze 'paardenfluisteraars' waarbij managers een konijn op schoot kregen om tegen te praten: de konijnenpraters. In eerste instantie is dat een maf gezicht, maar door de omgeving en omstandigheden te veranderen kun je mensen op een hele andere manier laten functioneren. Zo werkt dat ook met mijn bamboestiek-sessies. We hebben teams gehad van KLM, TNO, Arcadis of GITP waarmee we onvoorstelbare dingen hebben gerealiseerd. De mensen komen 's ochtend onwennig in een weiland bij elkaar en zien een aantal bamboestokken in een kring waaraan een enveloppe met hun naam hangt. Iedereen kijkt elkaar op een manier van "wat is dit nou weer". Als een de enveloppe openmaakt, volgt de rest van zelf. Men leest de instructies en gaat aarzelend aan de slag om van bamboe een piramide te maken. Niemand snapt waartoe dat moet leiden, maar aan het eind van de dag staat er een kolossale piramide, 12 meter hoog en van onder tot boven versierd. Ook vindt ter plekke nog een feestelijk samenzijn plaats waarbij dit gezamenlijke bouwwerk centraal staat. Zoiets laat een blijvende indruk achter en nog jaren later wordt hierover in het bedrijf gesproken."

Antoon Versteegde over de toekomstplannen: "We willen ons in de toekomst meer gaan richten op bedrijfsontvangsten hier in ons voormalige PNEM-gebouw in Uden. De bedoeling is dat managers een dag uittrekken om bijvoorbeelden te brainstormen over een nieuw product, een nieuwe verpakking of een marketingprobleem. In deze omgeving kunnen ze zich letterlijk laven aan creativiteit en nieuwe ideeën. De managers worden op allerlei manieren geïnspireerd met creatieve activiteiten die door het hele gebouw heen plaatsvinden. We willen boven op het dak een soort denktank installeren waar men dan op het eind van de dag tot rust kan komen om over een nieuwe aanpak na te denken. Uitkijkend vanaf het dak over de schitterende natuur krijg je als het ware een helikopterview. Deze aanpak moet een alternatief zijn op al die businessmeetings met luxe toeters en bellen. Hier gaat het vooral om de creativiteit en de inspiratie en uiteraard om de mensen zelf. Wij boetseren met menselijk vlees."

Juni vorig jaar realiseerde Antoon Versteegde met een team vrijwilligers een enorm project voor de gemeente Rotterdam: Stonehenge Rotterdam. In het park bij de Euromast werd een kopie gebouwd van het prehistorische monument in Engeland. Rondom het kunstwerk vond een festival met allerlei activiteiten plaats. Antoon Versteegde: "Het was een schitterend project. Door zo'n kunstwerk zet je een beweging in gang die je niet vooraf kunt voorspellen. Spontaan trokken allerlei new-age groepen en heksenclubs naar Rotterdam om te mediteren en hun rituelen uit te voeren. Mensen werden als door een magneet aangetrokken en zo werden allerlei culturen, beeldende kunst, theater, muziek, natuur, ideeën en ervaringen bij elkaar gebracht. Van de andere kant kwamen er b.v. ook weer christelijke genootschappen in actie tegen dit soort 'heidense zaken'. Ze hebben letterlijk gebeden voor slecht weer, zodat het project en het evenement geen doorgang zouden kunnen vinden. Dan is het mooi om te zien hoe die verschillende groepen uiteindelijk bij elkaar komen en samenwerken om er één groot feest van te bouwen. Prachtig als je ziet wat voor een impact zo'n project heeft!"

Bamboestiek noemt Antoon Versteegde de door hem ontwikkelde bouwtechniek waarbij de stokken met elastiek aaneen worden geknoopt.
Een bamboeconstructie bevat letterlijk vele knooppunten die kunnen fungeren als metafoor voor wetmatigheden en technieken die in het dagelijkse werk worden gebruikt. Bovendien komen ze overeen met de wijze waarop relaties worden opgebouwd en onderhouden. Zo kan een driedimensionale constructie als ruimtelijk model een verhelderend beeld geven van relatiestructuren die ook op de eigen situatie van toepassing zijn. Vertrouwde schema's en plattegronden krijgen als fysiek model meer inhoud wanneer ze vertaald worden in een meer dan 10 meter hoog model van inzicht. Zelfs starre organisatiemodellen komen zo voor alle deelnemers daadwerkelijk tot leven. Knooppunten en verbindingen die gemaakt worden vertonen overeenkomsten met bestaande netwerken en met de relaties tussen mensen in de eigen organisatie. Het piramidemodel leent zich uitstekend voor bamboeprojecten omdat het een top-down en bottom-up benadering symboliseert. Een piramide heeft grote basis, een breed draagvlak met een duidelijke top, waarin zowel van onder af (bottum-up benadering) als van boven af (top-down) werkende netwerken worden geprojecteerd die vanuit verschillende kanten kunnen worden benaderd.

Drs. A.F.O. Craanen
www.craanencom.com

'Moulding human flesh': this is how Antoon Versteegde describes the interactive creative sessions he organizes and supervises in the business sector. Under the name of Art Works And More, Antoon Versteegde focuses on the business sector, working together with a 'wild association of artists'. His art form is called Bamboostics: leaving a lasting impression and memory with a perishable, lightweight material.

'Artists have their own way of looking at the business sector. We only need to work for one day with a team to cause a genuine culture shock. In creative courses we make people do things they didn't know they could. The result is a team that has accomplished a feat together and has developed unity in the process. Creative sessions of this kind can be deployed for team building, but are also highly effective for the development of a corporate identity or for kick-off meetings. Art adds significant value to all kinds of processes, whether a new-construction project, an advertising campaign, product innovation, a reorganisation or a merger. Situations like these usually involve teams of experts who are in complete agreement or bring in even more like-minded people to add to their self-congratulation. It is a kind of macho behaviour with the outcome decided beforehand and little room for alternatives. Involving artists in these processes means involving people who look at a situation open-minded and often come up with refreshing ideas. Whether painter, poet or sculptor, they can all make creative contributions and shed a different light on things by giving their opinion, which is by no means inferior to that of the so-called 'expert'. 'After all, viewed from the moon we are all equally small', says Antoon Versteegde.

In sessions like these, the creative angle works as a catalyst, removing entrenched thinking patterns. Versteegde perceives an increasing need for creativity in the business sector. 'In these times of computerisation and technology, if you are not creative yourself you are done for. Our society is becoming increasingly multicultural, so you have to be open to foreign cultures. As a human being, but also as a company you must try to disengage yourself from your fixed set of values to keep abreast with the times. Pan-European companies and multinationals with branches in all corners of the world will have to be open to foreign cultures if they are to have a corporate culture at all. If you want to do business with foreign companies, you will have to learn about foreign cultures and their values. In the old days, if you wished to do business abroad you used to do a course at the Tropical Institute to get acquainted with the customs and tradition of a country. Global culture already exists, but many people still have to learn to be open to unfamiliar things.'
Instead of monumental expressions of art with a static character, Versteegde believes in ephemeral art to which impression and memory are central. 'Flowers are ephemeral too, and if we do a project in, for instance, an office building, it is not intended to last forever. You have to be flexible; after all, experiencing art is not a static thing either.'
Antoon Versteegde has gained ample experience with large-scale, interactive projects, and bamboo, the material he usually works with, has proven itself highly successful. His self-developed construction technique, called bamboostics, in which sticks are connected with elastic bands, is easily passed on to people who want to join in spontaneously. His art projects include projects in France (1989), Switzerland (1992), Belgium (1996), Denmark (1997), Germany (1997) and a large number of sites in the Netherlands. The majority of Versteegde's sculptures and installations are temporary, and consequently have now vanished. However, the 'makers' can still see their work of art on the internet (on special pages) whenever they feel like it, refreshing the memory of that one very special moment. Antoon Versteegde explains his vision: 'It is the after-image in particular that is of lasting value. The thought of what has passed, the imaginative powers that enable you to remember the image of the project you have been involved in. This way, a collective memory of sorts is created, a cultural heritage living on in memory. Such 'collectivities' generate a corporate culture and team spirit.'

He continues: 'People enter our creative sessions smartly dressed and are all wearing masks they haven't taken off in years. After only a few hours, everybody has thrown of their masks and are using their creativity in finding alternative solutions. Once I was present at a session in which a parallel was drawn between the terms 'managing and 'driving horses' (which sound similar in Dutch: 'managen' and 'mennen') Managers had to learn to drive a carriage and were trained to listen to the horses and talk to them in the right tone. Later, a parody of these 'horse whisperers' was shown on television, in which managers got a rabbit on their lap to talk to: the rabbit talkers. At first this is a weird sight, but by changing the environment and conditions you can make people function in entirely different ways. My bamboostics sessions work the same way. With teams of KLM, TNO, Arcadis or GITP we achieved things undreamed of. In the morning, people gather awkwardly in a meadow, seeing a number of bamboo sticks arranged in a circle with an envelope with their name attached to each of them. Everybody is looking at each other in a 'now what' sort of way. If one opens an envelope, the others follow automatically. Nobody has a clue as to where this should lead to, but by the end of the day a colossal pyramid has been constructed, 12 metres in height and decorated from top to toe. Afterwards, a festive gathering takes place around the collective structure. Events like this leave a lasting impression and are discussed within the company for years afterwards.'

Antoon Versteegde on his plans for the future: 'In the future, we want to focus on receiving companies here in our former PNEM (electricity company) building in Uden. In our vision, managers should allot a day to brainstorm on a new project, packaging design or marketing problem. The managers are inspired in various ways, with creative activities taking place throughout the building. On the roof we want to install a kind of think tank where one can rest at the end of the day and think of new approaches. Overlooking the beautiful scenery from the roof gives one a helicopter view, as it were. This approach is presented as an alternative to those fancy business meetings. To us creativity and inspiration are central, and of course the people themselves. We are moulding human flesh.'

In June last year, with a team of volunteers Antoon Versteegde organized a huge project for the city of Rotterdam: Stonehenge Rotterdam. In the park surrounding the Euromast a copy was constructed of the prehistoric monument in England. Around the structure, a festival was organized with a variety of activities. Antoon Versteegde: 'It was a magnificent project. With a work of art like that you start off an unpredictable process. Spontaneously, all kinds of new age groups and witchcraft clubs came to Rotterdam to meditate and perform their rituals. People were irresistibly attracted and as a result cultures, visual arts, theatre, music, nature, ideas and experiences of every kind were brought together. On the other hand, Christian societies agitated against these 'pagan festivities'. They literally prayed for bad weather to prevent the project and the event from taking place. It is wonderful to see the impact such a project has!'

Bamboostics is what Antoon Versteegde calls his self-developed construction technique, in which sticks are connected with elastic bands.
A bamboo structure literally contains many intersections that may serve as a metaphor for patterns and techniques used in daily work. They also correspond with the way relationships are built and maintained. This way, a three-dimensional structure can be a spatial model giving a clear picture of relational structures that also apply to a company's own situation. Familiar schemes and plans get more substance as physical models if they are translated into a model of insight 10 metres high. This way, even rigid organizational models actually come to life to all participants. Intersections and connections made are similar to the relationships with people in the organisation. The pyramid model is very suitable for bamboo projects, as it symbolizes the top-down and bottom-up approaches. A pyramid has a large base, a large bearing surface with a clear top, into which both bottom-up and top-down networks are projected that can be approached from various sides.

Drs. A.F.O. Craanen
www.craanencom.com